- 1r -
.
Mehemmed Pasa supremus consiliarius
.potentissimi imperatoris Turcorum ad serenissimum imperatorem
.
Maximilianum S. P. D.
.Congratulacio magnanimorum dominorum Jesum sequencium. Electio ma-
5 gnatorum personarum in plebe Christianica fidelium. Correctorque
.negociorum omnium populorum Christicolorum. Nubes pluiarum flumi-
.num splendoris et honestatis. Heres signorum sanctitatis et gloriarum.
.Potentissime et serenissime princeps, imperator Romanorum. Rex Austrie
.et totaliter Germaniarum, Bohemie, Croacie, Schlavonie et parcium
10
Hungarie, et multorum regnorum et provinciarum etc.: Imperator et
.rex Maximiliane, cuius finalis status summa faelicitate prosperetur.
.Postque munera honorifica salutacionis, et dona odorifera benevolenciarum an-
.nunctiacionis, summo honore et digna grataque reverencia ad maiestatis ves-
.tre presenciam attullissemus. Revelacio animi sinceritate pleni hec est, ut si m-
15 aiestas vestra cesarea secundum benignum animi magnanimitatis eius rem st-
.atum huius partis amicabiliter inquirendi desideraverit. Gracie ingentes uni
.solo Deo Altissimo Omnipotenti, qui de sanctitate sui unitatis, et miraculorum quam-
.plurimorum beatissimi nostri prophete, et ceterorum prophetarum sanctorumque om-
.nium (quos Deus glorificet et clarificet) concedere dignatur est, domino nostro al-
20 tissimo monarche et cesari orbis. Vite et quietis nostri thesauro amplissimo com-
.plexioni sue altitudinis sanitatem et salubritatem et summam incolumitatem.
Nunc itaque
.in temporimus modernis, in circuitu camporum locorum venacionis et aucupii urbis
.
Andrianopoli, spatiatum obambulans, et venatum aucupiumque queritans, de favo-
.re Dei Altissimi, in summa cura et diligencia innata expedicionis classium racione h-
25 umano incomprehensibilium, totum suum studium imponens, ad universas partis
.regni promptitudine plurimorum triremmium affixo animo esse, mente et animo
.lucescenti maiestatis vestre ne latent. Quamvis quidam ex magnificis dominis in
.confiniis vestratibus existencium ad spectabilem dominum passam Budensem
de
.stratu maris quicque audiens nonnullas litteras miserit, tamen res in rei veritate
30 quomodo gesta sit serenitati maiestatis vestre notum facimus. Namque enim
.dolus et tradicio et secreta hostilitas Venetorum quam occulte observabant, ut
.solebant clam obtinere, et etiam contumelia et impedimenta navium mercatorum
.in Egiptum transeuntium affligere, semperque obtigere, cum iam pateri et manifest-
.ari inciperet, et recognosceretur. Itaque ergo quociescunque ab eorum bayulo hic in
35 excelsa Porta existenti inquireretur ut quid rei sit qui specie fidelitatis et amicicie
.contra pacta pacis talia malificia committeretur, ipse autem semper veniam petens
.respondebat se scripturum fore ad dominos venetorum, ut deinceps ab huiusmodi ma-
.lificiis prohibeant, ne quisquam amplius tentare conetur. Hoc autem cum iam frequenter
.actum fuisset, itaque etiam et nunc porro venia data fuisset, ut prohiberent suos ab
- 1v -
.huiusmodi contumeliis, responsumque a parte Venetorum cum iam expectaretur. Nunc interim
.abnegabant actum. Nunc interim respondebant illos esse quosdam latrocinos nec compesci possibiles,
.itaque duplici vultu duplicitate fruentes, secundumque pacta pacis fidelitate carentes. Interim
.miseri mercatores tam Turci quam Christiani qui in illa via ab illorum latrociniis impediti et depreda-
5 ti fuerant, concurrentes, quendam gravaminum exoptantes, quando sua altitudo cesarea felix cum
.vigore potenciale venatum et aucupatum exiret, clamitabant obviam venientes et iusticiam petebant
.propterea igitur sua potencialis altitudo sic decrevit et confirmans mandavit ut secundum capitulacionem
.pacis, omnia eorum bona a mercatoribus conquerentibus depredata reddantur. Seu vero si prohibendi
.suos nequiverint prebeant in manus nostras insulam Cipri.
Itaque more asueto imperatorio pro
10 exoptacione predicte insule Cipri Czyawsus missus est. Ipsi vero cum equidem contencioni im-
.periali responsum satisfacientem non dedissent, itaque imperator monarcha eciam unum vezirium
.famulum suum de consiliariis anno preterito videlicet millesimo quingentesimo septuagesimo, expedivit
.cum aliquantulis exercitibus victoriosis ad penetrandam et occupandam predictam illam insulam Cipri,
.item eciam expedivit nonnullas triremes ad custodiendum faciem maris. Cum equidem prefatus
15 famulus consiliarius sue altitudinis vezirius ad occupandam insulam Cipri expeditus arcem unam
.eius obsedisset. Divina favente elemencia adiutorio Dei Altissimi illa arx inexpugnabilis fortitu-
.dine firmata ineffabilis, impetu plebis fidelium adiumine divino victorioso obstandi et stabiliendi
.nequeunte penetrata et occupata est. Item triremes eciam ad custodiendum faciem maris
.expediti ceteras varias insulas eorum penetrantes, depopulantes, depredantes, itaque an-
20 no preterito serie continuoque supra faciem maris divagantes, triremesque rebellorum Venetorum
.prosequnti querendi non desinuerunt, illi autem profugi nunquam ad os veniendi queuntes reperiri po-
.tuerunt, item in isto sacro eciam anno presenti ipsos serie et incontinenti quesiverunt et eorum
.regiones et possessiones et arces et civitates urbis oppidaque ipsorum depopulantes, insulas Cretici
.et Cefalonici et Cirigi et Corfi et Xanti, item in partibus Epiricis Albanie quasdam arces vide-
25 licet Antinaciam et Dalcinium et Buduam penetrantes et occupantes. Insuper perplurimas arces
.eciam depopulantes ceperunt de istis insulis predictis et de magnis navibus barcha nominatis
.et de ceteris navibus mancipiis prope ad centum millia personas, item cepti sunt centum mag-
.ni bombarde et plusquam decem magni naves barche et ceteri eciam mediocres, itaque usque ad centum
.et quinquaginta milliaria urbem Venecie appropinquantes possessiones et diciones eorum devastarent
30 itaque de diversis partibus provinciarum eorum tot regiones et urbes occupati sunt. Totamque in-
.sulam Cipri qua potest esse regnum sufficiens et conveniens unius regi coronati, cuius arcium fortitudo
.murium munitionumque constancia nullo loco orbis terrarum sit neque unquam reperietur. Arrogancia
.namque bayuli Venetorum in ista excelsa porta existentis tanti erat ut si Ciprum penetrandi occu-
.pandique possibilitas fuerit, ergo ne sit arbitrandum in septum orbis regalitatibus una quidem
35 arx obstare possit, quin occuparetur. Veruntamen auxilio et favore et clemencia Dei Altissimi
.una arx eius vix ad quinquaginta dies impetum fidelium sustinere potuit, vi et invito eorum
.cepta et occupata est, item tott millia exercituum rebellorum ore gladii occisi sunt ut nil supra.
.Huiusmodi regnum eorum integrum a spacio tott et tantorum mille annorum munitum neque ullo
.impedimento tactum vel calculatum ore gladii cesos occuperaverunt. Item plusquam mille et sexin-
40 gentas magnas bombardas lucrantes tot plurima instrumenta bellica cepta sunt.
- 2r -
.Cum igitur res ita sit ut nostrates in tota facie maris usque ad septem menses divagantes
.eorumque classes querentes itaque neque vestigium nec signum quoddam apparuerit, porro
.finaliter, hyeme eciam appropinquante, militibus fidelibus in classis sue altitudinis
.existentibus domum eundi licencia data fuerat, plurimi eorum in portu quodam littoris
5 terram exeuntes discesserunt. Itaque classis eciam vacua cum iam in quoddam certum
.locum hibernandi veheretur. Interim fortune ventis contrarietate in locum non profundum
.eiectos et naufragio destructos quosdam naves inutiles et operandi non valentes lucratos
.fore, item unum servum cesaris capitaneum ictu quodam a longinquo bombardis cadentem
.occidisse. Huiusmodi rumoribus ad universas partes famam divagare quasi magnam victo-
10 riam lucrantes, vacue inaniter fabulari quasi miliciam insignem fecissent arrogantes ausi sunt.
.Itaque huiusmodi fabulis inutilibus congratulari est ne officium hominis sani racio-
.nalis? Cum equidem saltem unus capitaneus domini nostri servus de parte nostrati
.cesus sit. Umbra divina autem imperator felicissimus habet in sua excelsa curia servos
.eiusmodi condicionis plusquam quinque millia numerum, presertim cum in isto anno sal-
15 tem ducenti triremes expediti sint, et ex istis eciam paucis, quadraginta triremes
.in Cipro, et viginti triremes propter panem biscoctum secerniti ibique reperti fuerant,
.item pirati lenendorum, eorum navigeri patrones una cum suis militibus pugnatoribus
.totaliter locum hibernandi discesserant. Vix itaque centum et quadraginta triremes va-
.cue permansi sunt quorum quinquaginta vel sexaginta naufragio fracti inutiles facti fuerant
20 illi autem ducentis et quinquaginta triremibus item tot et tantorum plurimorum cohorte exercitum
.irruentes, cum paucis et minimo exercitu fidelium Turcico preliantes pugnarunt. Quamvis
.ipsi quosdam triremes naufragio destructos in fundo suscessos limitis, inutiles ceperint verum-
.tamen. Triremes superstiti nostrates ceperunt eorum prope viginti triremes. Item preterea
.utinam quot dominos magnanimos, et prefectos capitaneos eorum, aut vero in totis duobus
25 annis ianuam perianuam mendicando congregatos et clamitando obsecracione eis datos exercitus
.in nihilum converterunt, ut si quidem istos eciam in calamum arripientes in littoris loca
.universa divagatis et transmissis non scripserint. Tamen Deo volente hec eciam ad aures ma-
.iestatis vestre cesaree adauditura erunt. Ceterum auxilio Dei annuente, ceteri trire-
.mes plures quam prius, absque ulla mora perfecte ordinati expedituri erunt ad locos
30 custodiendos, ne alicubi quisque nocumenti ingerri sinant. Clemencia divina favente
.nulla occasio permansit eveniendi ad diminicionem existimacionis et honoris huius Porte
.excelse, in qua maiestas vestra herere dignata est. Itaque si maiestas vestra cesarea conside-
.rare et secundum racionem aspicere dignata fuerit, victoria et occasio augura ad quam partem
.inserviat bene intellegere poterit.
Item de quibusdam captivis ab Italia eli-
35 beratis auditur ut ille iners et insanus papa, non considerans existimacionem et honorem
.imperatoriam maiestatis nostre inania verba fabulans garrulans, absit, iam mea oracio
.et deprecacio inquit acceptata et exaudita est adeo, ergo volo dare dignitatem imperatorie regi
.
Philippo, cum imperatorem eligendi reges coronati solent esse itaque ut ipsum eligant
.nonnullis ducibus coronam misisset titulo regali ferti Philippum imperatorem eligant.
40 Igitur propediem Deo Altissimo adiuvante tali modo corona anxietatis supra caput eius eciam
.impositura erit. Itaque videbit tanquam solem lucescentem dignitatem et quantitatem amicitie
- 2v -
.et honoris maiestatis vestre erga felicem et excelsam Portam cesarei altitudinis.
.Itaque sincere manifestabitur, namque quamvis status Venetorum cuicunque ignotum sit
.tamen maiestati vestre peroptime notum est, namque enim in statu eorum ea contume-
.liosa et traditoria opera insunt ut neque in variis gentilium septuaginta duo sectis insunt,
5 nec conheret ullis eorum, itaque enim pactum, et pacem, fidelitem et veritatem quid
.sint ignorant. Insuper ut Deus auferat miseram humanam nacionem talibus tor-
.mentibus, et penis crudelibus, et instrumentis horribilibus enecant ut neque ulla secta
.gentilium infidelum licitum esse permittitur, sunt enim duplici, vultu mendacia loquentes
.arrogant se esse, felices divites, cum fallacia titulo regali vel imperiali sese nominantes
10 ad reges et magnatos, eiusmodi garrularia a credencia valde distancia arroganciam virium
.et potenciarum fabulantur, cum equidem paucos quosdam de Turco exercitu in vacuis classibus
.repertos quali crudeli anxietate afflixerunt, eciam ad aures maiestatis vestre pervenisse
.manifestum est, Deo Optimo Maximo adiuvante propter zelum et arduitatem veri fidei
.in isto serio cum classibus predestinandis sue altitudinis et exercitibus victoriosis in brevi
15 tempore, clemencia divina favore et associetate multitudinum sanctitatis beati prophete nostri
.et eciam ceterorum duorum sanctorum et prophetarum, tam ipsismet quam eorum adiutoribus,
.qualia mala eventura sunt, illi qui usque ad tempus illud vix erint videbunt, cum garrulis et
.fallaciis falsa et inania scribere et divulgare qualem comparet utilitatem brevi tempore contemp-
.labuntut, auxilio Dei incomprehensibilis regis sapientis omnia sapiencia.
20 Si autem de ceteris apparenciis statui cursus tempores questio a maiestate vestra contigerit
.omnes principes et reges septem regnorum orbis, sub umbra tranquilla felicitatis
.imperatorie altitudinis quiescentes, sub proteccione sue altitudinis victoriosi et contra om-
.nes inimicos superantes, semel vel bis oratores eorum ad excelsam sue altitutidis Portam
.veniendi, et facies prosternendi nunquam desunt. Namque enim sua altitudo ab eo tempore
25 quo summa felicitate et prosperitate ad sediam suam imperialem felicissimam sedisset
.et ceptrum imperialem possidisset omnes principes terre, ad felicem Portam sue alti-
.tudinis tuentes, et sincero corde et fidelitate servientes, fortunati summa exaltacione
.et prosperitate, per respectum augurialem serenitatis eius tot et tanta regna et regiones
.occuparunt et subegerunt.
30 Ex quibus de omnibus eorum serenissimus princeps cesar Tartarorum est, qui ab antiquo servus
.sincerus excesse sue Porte est, qui quidem iam sepesepius litteras ad excelsam Portam
.mittens, de contumeliis Moscovitarum conquirens, dignam sibi penam inferendi licenciam
.clementem a sua altitudine sperans, item in campo planicie Dessti Kapgsak nominato
.plane habitantes principes Newqay nominatorum Thartarorum, presertim in partibus
35 orientalibus reges et principes Buhaara et Semercand et Balcky et Kyasgar, no-
.minatorum regnorum, et Tasskend nominatorum princeps. Isti omnes una
.cum litteris oratores suos miserunt. Item rursum denuo prefatus cesar Tartarorum, in
.
Cafa et Kirim nominatorum regnorum dominus, litteras supplicatorias ad excelsam Portam
.misit ut ego habeo inquit plusquam viginti filios, omnes principatum possidendi idoneos,
40 et inter tartaros Newqay nullus est qui esset precipuus princeps. Sunt enim inter eos
- 3r -
.tribus vel nacio qui sunt triginta millia vel quadraginta millia Tartari. Inter illos et suos
.filios, efficeret prefectos et capitaneos, et contra infideles pugnandi licenciam peteret.
.Item et palatinus Moscoviensis
eciam duos homines eius obtinuisset et solitum suum censum
.
cesari Tartarorum non persolvisset. Immo omnibus modis se recusasset et prolongasset, hec scriptu
5 ad excelsam Portam presentavisset, propter hoc rursum et iterum scriptu precatus fuisset.
.Rursum a felici imperatoris altitudine licencia recusata, porro finaliter cum iam transgressio
.Moscovitarum contra fideles Newqay Tartaros plusquam sustineatur obtigisset, data
.est licencia cesarea predicto cesari Tartarorum, ut diciones eiusdem principis Moscowie
.devastaret et depopularet. Igitur illi cum innumerabilibus exercitibus, quorum multitu-
10 dinum nec terra neque astra sustinere possunt, spacio viginti dierum terram duorum mensium
.penetrantes statumque predicti palatini Moscovitani diligenter scrutantes. In summa ipsemet
.
palatinus Moscovitanus hactenus seviit ita superbe intuebatur ut vix ad gradum arroganciae
.divinitatis perveniat. Tamen cum equidem prefatus serenissimus princeps Tartarorum
.contra eum pervenisset, ipsemet palatinus, ne in sedia mea regali reperiat dicens ad
15 locum itineris unius mensis profugus discesset. Itaque vitam suam e manibus eius eliberavit
.veruntamen status dicionum et regionum eius ad qualem miseriam pervenisset, in auribus
.maiestatis vestre eciam communicatum esse manifestum est.
Tartari autem Newquay
.innumerabili et interminabili exercitu die ac noctu frequenter assidue venientes contra
.infideles pugnam petendi et licencia daretur non desinunt. Non latet eciam maiestati vestre
20 ut exercitus Tartarorum est eiusmodi exercitus ut in profundis fluminibus pontem non querunt.
.In itinere longinquo hospicia non perspiciunt. In locis aqua carentibus fontem vel aquam non
.querunt, quando reperiant victua decem dierum una die comedunt. Quando vero non
.reperirent sustinent famem usque ad decem dies, sunt enim ceterorum exercituum econtrario,
.equorum vel pecorum cadavere cum astricti fuerint edunt, in eo imponendi non recusant. Item
25 equos ferreum calceum vel claves non petunt, viam decem dierum una die penetrant, transeunt.
.Cum equidem huiusmodi exercitus terribilis in unum regnum penetrantes dominarent et superarent
.ibi quanti integra loca permansura sint, maiestati vestre non est clam, bene potest considerare,
.presertim de planiciis Dessti Kapqsyak nominato innuberabilis et interminabilis exercitus
.Tartarorum Newqay nominatorum, de dicionibus et regnis potentissimi imperatoris in
30 partibus Bulgar, in regione Azak inhabitantes et et restantes nullum dominum prefectum habentes
.illos eciam famulo suo cesari Tartarorum ut possideat mandatum est. Item Mirzays id est
.filiis suis precipuis possessiones et sallaria ut inde distinguant, eorum omni modo observacionem
.et custodiam secundum decitum obtinendi et occupandi decretum est. Item predictus chan cesar Tartarorum
.eciam secundum mandatum invictissimi imperatoris filiis suis penes se existentibus singulis
35 eorum unum tribum vel nacionem Tartarorum quadraginta millia vel triginta milla exercituum
.cupiam dandi et in illis dominandi paratum et decretum est, die ac noctu postulant licenciam
.preliandi.
.Ergo imperator hic altissimus a principio sessionis
.sediam imperialem, in tempore exiguo in partibus Jemen et terre Zemini Berber nominate
40 tot exercitus victoriosos misso quanta loca et regiones occupate sunt, et quanti inimici puniti sunt,
.prolixe omnibus in orbe terrarum existentibus clarissime notum est, scriptum in calamum inferendi
- 3v -
.non indigetur, deinceps eciam deo adiumine tam in maritimis quam terrestribus inimicis
.altissima clemencia divina favente et multitude sanctitatis miraculorum dominini nostri prophete
.solis duorum seculorum, et sacratissimi domini Jesu, et sacri domini Moisi prophete et sacre
.duci Abraham, et sacri duci David prophete, et ceterorum omnium prophetarum divorum sancti-
5 tate et sancto spiritu illorum ampla divina charitate in brevi tempore omnes inimici fidei
.et felicitatis decita pena puniendi decretum est. Deo Optimo Maximo annuente,
.itaque omnia regna et possesiones Venetorum titulo originalis dominii carencium rusticorum,
.item eciam ceterorum illis auxiliatium et favencium, immo eciam et essenciam eorum in nihilum con-
.vertendi, divino favore, est res minimi momenti. Satis enim sufficeret si saltem ducenta
10 millia exercitus Tartarorum expediretur ad penetrandum omnes illorum possessiones depopu-
.landi, et omnem quietem et tranquillitatem pessundandi et destruendi eorum et suorum subditorum. Que
.quidem tartara nacio est barbarissima, crudelissima, ubicunque pervenerit nihil non depopulatura
.victua transitus consummatura, dicionesque devastatura. Tamen cum equidem fortassis in confiniis
.dicionum maiestatis vestre transeuntes, interim aliquid damni intulerint. Maiestas vestra eciam
15 arbitrata fuerit ut contra istam pacem benedictam a parte nostra aliquid rei ageretur. Igitur
.amore maiestatis vestre, et causa tranquillitatis animi eius ea intencio amissa, neque ad ad-
.operandum idonea visa est. Veruntamen pena decita merito illos puniendi modus alter decretum
.et perfectum intentum est. Deus Optimus Maximus sit clementer sue benigne auctoritatis in hac
.re et conatu coniunctor, e sua innata gracia divina.